آموزش مسواک زدن به کودک دارای اختلال اوتیسم

مسواک زدن مانند لباس پوشیدن و سایر رفتارهای خودیاری متشکل از مراحل طولانی وگسترده­ای است و مانند همه­ رفتارهای پیچیده باید در مراحل خیلی جزئی آموزش داده شود.

بهترین راهبرد برای آموزش مسواک زدن ترکیب شیوه­ های الگودهی، تقلید و راهنمایی است. برای هر مرحله روش زیر توصیه می­شود.

 

۱. برای هر مرحله دستور بدهید. مثلا "مسواک را خیس کن".

۲. اگر فقط با گفتن، کودک می­تواند عمل مورد نظر را انجام دهد به او کمک نکنید و هر گاه هر مرحله را به طور کامل انجام داد او را تشویق کنید. در صورتی که کودک نتوانست آن را انجام دهد، با روش الگو دهی به او آموزش دهید. یعنی ابتدا خودتان عمل موردنظر را انجام دهید تا کودک ببیند.

۳. اگر کودک نتوانست عمل مورد نظر را تقلید کند، با گرفتن دستش به اوکمک کنید و به تدریج میزان کمکتان را کاهش دهید.

۴. هنگامی که کودک فهمید در ازای فرمان شما کدام عمل را باید انجام دهد، ممکن است برخی مواقع به یادآوری نیاز داشته باشد. بنابراین در این مرحله از راهنمایی دیداری استفاده کنید.

۵. اگر برای یادآوری به کودک راهنمایی دیداری کافی نبود، با هدایت کردن دست­هایش در طول کار به او کمک نمایید و او را تشویق کنید.

۶. به عنوان یک قاعده کلی، در ابتدا به تدریج میزان کمک فیزیکی را کاهش دهید. سپس میزان و فراوانی راهنمایی­ های دیداری و در نهایت راهنمایی ­های کلامی را حذف کنید.

در واقع، هنگامی آموزش ما به پایان می­رسد که وقتی فقط به کودک می گوییم "دندان­هایت را مسواک بزن، او بتواند به طور مستقل دندان­هایش را مسواک بزند".

اولین گام در آموزش رفتارهای پیچیده، شکستن رفتار به اجزاء کوچکتر است تا با تکیه بر اصول زنجیره سازی آن را به کودک آموزش داد. ضمنا برای آموزش باید از الگودهی و آموزش تقلیدی نیز کمک گرفت.

به والدین و مربیان توصیه می­شود برای اموزش رفتار مسواک زدن از الگوی زیر پیروی کنند و هر کدام از مراحل را با حوصله و به دنبال همدیگر آموزش دهند.

 

مراحل آموزش به ترتیب زیر است:

۱. برداشتن مسواک

۲. باز کردن شیر آب

۳. خیس کردن مسواک

۴. بستن شیر آب

۵. گرفتن خمیر دندان با دست دیگر

۶. باز کردن در خمیر دندان

۷. کنار گذاشتن در خمیر دندان

۸. مالیدن خمیر دندان روی مسواک

۹. بستن در خمیر دندان

۱۰. کنار گذاشتن خمیر دندان

۱۱. برداشتن مسواک

۱۲. مسواک زدن سطوح بیرونی دندان­های بالایی و پایینی

۱۳. مسواک زدن سطوح درونی دندان­های بالایی و پایینی

۱۴. مسواک زدن روی دندان­ها

۱۵. کنار گذاشتن مسواک

۱۶.  برداشتن لیوان

۱۷. باز کردن شیر آب

۱۸. پر کردن لیوان آب

۱۹. بستن شیر آب

۲۰. شستن دهان

۲۱. کنار گذاشتن لیوان

۲۲.  باز کردن آب

۲۳. شستن مسواک

۲۴. گذاشتن مسواک سر جایش

۲۵. بستن شیر آب

۲۶. خشک کردن دست­ها

 

این ترتیب مراحل به نظر ترتیب مناسبی می باشد اما باز هم همه چیز بستگی به توانایی کودک دارد و ممکن است این ترتیب مراحل برای کودکی ساده و برای کودکی دیگر دشوار باشد که باید از سطح توانایی کودک غافل نبود.

بنابراین بهترین ترتیب ممکن را برای اموزش رفتار مسواک زدن به کودکتان آموزش دهید و هر مرحله را که کودک با موفقیت گذراند او را تقویت کنید و به او پاداش بدهید.

ضمنا باید توجه داشت که در صورتی کودک شما چندین مرحله را بلد بود (برای مثال باز کردن شیر آب و خیس کردن مسواک و ... ) می توانید از آن مراحل صرف نظر کنید و مستقیم به سراغ مراحل بعد بروید؛ اما کودک حتما همان مراحلی را هم که بلد است انجام دهد تا به مرحله جدید برسد.

 

 

منبع: موسسه خیریه دوست اتیسم